Miejscowość

Szymbark - leży przy drodze Nowy Sącz - Krosno w odległości 6 km od Gorlic. Liczy 3070 mieszkańców (wg stanu na dzień 31 XII 2007 r.) w tym 1547 mężczyzn i 1523 kobiet. Powierzchnia Szymbarku wynosi 2714 ha. Na północny zachód od wsi piętrzy się lesisty masyw Maślanej Góry (753 m), z bliżej położoną kulminacją Jeleniej Góry (684 m), stanowiącej rezerwat przyrody. Na jej południowym stoku znajduje się osuwiskowe jeziorko "Morskie Oko". Na południe od miejscowości wznoszą się Palenica (521 m), Miejska Góra (613 m) i Bartnia Góra (630 m), a dalej za nimi Łysa Góra (636 m) i Suchy Wierch (643 m). Wieś ma bogatą historię. Początkami sięga XIV wieku i wiąże się z nadaniem przez króla Kazimierza Wielkiego rozległych terenów w tej części Beskidu Niskiego w 1359 roku rycerzowi Janowi Gładyszowi, który zapoczątkował tworzenie tzw. Dominium Ropae, obejmujące dorzecze górnej Ropy. Najstarszy dokument o miejscowości pochodzi z 1369 roku. W tym też wieku Szymbark występuje już jako miasto, chociaż funkcje miejskie nigdy się tu rozwinęły na szerszą skalę. Był jednak stolicą rozległych dóbr i siedzibą rodu Gładyszów, którzy wznieśli tu ok. połowy XVI wieku obronny dwór, pierwotnie w stylu późnogotyckim. Przebudowano go końcem XVI stulecia, zgodnie z ówczesną panującą modą, w stylu renesansowym. Dominium Gładyszów rozpadło się w XVII stuleciu. Istniały trudności ze zbyciem zamku i miejscowości, co podkreśla Wacław Potocki w wierszu "Zamek Szymbarski":

 

Tam, kędy wprzód, nim przez nią wożę się na promie

Spadszy Ropa z Bieszczadu krzywe brzegi łomie,

Zamek stoi w tak ciasnym i w kącie tak skrytym

Prędzej, niż znalezionym, może być dobytym,

Szymbark zowią; wieś przy nim, gonty, deski, huty

I kamień, możeli być do młyna wykuty.

Inszej nie ma intraty, więc gdy się oń zgodzić

Bracia nie mogą, przyszło koło kupca chodzić.

Że też, między inszymi, objechawszy wielu,

Chcą mnie mieć panem w lesie owego kasztelu.

Prezentują mi sklence i z huty kieliszki,

Piwo i chleb owsiany, kury zjadły liszki.

Na cóż mi się przyda szkło i toczone czary,

Pytam o kopy; oni mury a tatary.

Wątpię, żeby tu z Ktymu po gonty się wlekli;

Gorsza, że kogoś zbójcy dziś tydzień upiekli...


Z wiersza tego a także dokumentów wynika, że Szymbark znany był w tym czasie z wyrobów gontów, desek, kamieni młyńskich i huty szkła. Pozostała dziś po niej nazwa przysiółka Szklarka. W okresie późniejszym miejscowość i zamek często przechodziły z rąk do rąk. U schyłku XVIII wieku według Ewarysta Kuropatnickiego stanowił: Szymbark "Wieś domu Siedleckich, murowanym staroświeckim mieszkalnym zamkiem ozdobny; sławna uwięzioną górą z lasem, który pokruszony został w roku 1784". Początkiem XIX wieku wieś stanowiła własność ks. Jana Bochniewicza, naukowca, profesora UJ. Po jego śmierci w 1808 roku podzielona została na cztery schedy przejęte przez siostrzenice i siostrzeńców, których następcy gospodarowali tu do 1945 roku. Stąd we wsi aż cztery dwory.

U schyłku XIX wieku zaczął rozwijać się tu w okresie letniej kanikuły ruch letniskowy, szczególnie duży w latach międzywojennych. W czasie działań wojennych 1914-1915 wieś znajdowała się na przedpolu frontu, o czym świadczą do dziś zachowane do dziś trzy cmentarzyki żołnierskie.

W dniach "kampanii wrześniowej" 1939 roku 7 września oddziały Armii Karpaty stoczyły tu bitwę z Niemcami, w czasie której poległo 7 polskich żołnierzy, pochowanych na miejscowym cmentarzu parafialnym.W czasie okupacji działała tu placówka konspiracyjna SZP/ZWZ/AK, organizująca przerzuty na Węgry, akcje dywersyjne i sabotażowe. W dniu 26 czerwca 1944 roku partyzanci miejscowej placówki AK dokonali udanej akcji, uwalniając z rąk niemieckich aresztowanych akowców z Ropy. Po wojnie miejscowość znacznie się rozbudowała.

Miejscowość położona jest nad rzeką Ropą, otoczona zewsząd wzniesieniami Gór Grybowskich  - Maślaną Górą (753 m), Miejską Górą (613 m). Na zboczu Jeleniej Góry jest rezerwat o tej samej nazwie. Zajmuje on 12,97 ha powierzchni i chroni fragment lasu jaworowego ze stanowiskiem paproci języcznika zwyczajnego.

Szymbark jest malowniczą miejscowością, charakteryzuje się łagodnym klimatem, co stwarza znakomite warunki do wypoczynku.

Najcenniejszym zabytkiem Szymbarku jest dwór obrony Gładyszów, murowany, utrzymany w stylu renesansowym. Pierwotnie był on wzniesiony w stylu późnogotyckim, pod koniec pierwszej połowy XVI w. otrzymał wystrój renesansowy. Na początku XVIII w. przebudowano wnętrze dworu, a w XIX w. zmieniono go w gorzelnię i spichlerz. Przyczyniło się to do zrujnowania budowli. W latach 1949 – 1951 wykonano prace zabezpieczające budowlę przed zniszczeniem, nie dopuszczając do jej zawalenia się.

Wartym zwiedzenia jest skansen budownictwa ludowego usytuowany na terenie przyległym do dworu Gładyszów.  Na niewielkiej powierzchni (łącznie 2,38 ha ) eksponowane są obiekty z okolic Gorlic. Większość obiektów jest zagospodarowana, wnętrza są urządzone oryginalnymi  sprzętami z końca XIX w., początku XX w. i okresu międzywojennego (meble, naczynia i ubiory w chałupach, narzędzia i urządzenia w warsztatach wiejskich – kuźni, olejarni, wiatrakach do mielenia zboża, maszyny i narzędzia rolnicze i pojazdy, /wozy robocze i wyjazdowe/ w stodołach). Dobre wyposażenie warsztatów i chałup umożliwia organizowanie pokazów tradycyjnego rzemiosła i zajęć wiejskich (kucie, tkanie, toczenie naczyń glinianych, mielenie zboża w żarnach, ubijanie kaszy w stępach, wyrób nici – przędzenie wełny i lnu, kręcenie powrozów, wyrób koronek klockowych itp.).

Corocznie, pod koniec lipca, w skansenie odbywa się międzynarodowa impreza kulturalna pn. Panorama Kultur. Występują zespoły folklorystyczne, twórcy ludowi i rzemieślnicy.

W centrum wsi usytuowany jest drewniany kościół pw. św. Wojciecha wybudowany w 1782 r., obok widnieje dzwonnica murowana z przełomu XVIII i XIX w.

Na szczególną uwagę zasługuje również nowy kościół rzymsko – katolicki o ciekawej architekturze. W przysiółku Wólka warto zwiedzić cerkwię greko–katolicką z 1885 r.

Turysta zwiedzający Szymbark powinien także wstąpić na cmentarz parafialny. Można tam zobaczyć XIX w. nagrobki, pomnik Michała Rumińskiego, uczestnika powstania listopadowego. Warto również zwrócić uwagę na kwaterę wojskową nr 74 z 1915 r., gdzie spoczywa 16 żołnierzy austriackich i 21 niemieckich. W kwaterze wojskowej z 1939 r. spoczywa 7 żołnierzy polskich poległych 7 września 1939 r.