Stacja Naukowa IGiPZ PAN w Szymbarku

Stacja Naukowo-Badawcza Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania Polskiej Akademii Nauk w Szymbarku (do 1974 r.- Instytutu Geografii PAN).

Kierownik: dr Witold Bochenek

Pracownicy: Małgorzata Kijowska-Strugała, Krzysztof Kiszka, Edyta Ptaszek

Szymbark 430, 38-311 Szymbark
tel./faks (48-18) 35-13-170
e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
www.igipz,pl/szymbark

Stacja została utworzona w 1965 r. Instytut Geografii PAN przejął obiekt należący do Państwowego Gospodarstwa Rolnego „Stadnina Koni” w Siarach o powierzchni 5,2 ha, będący tzw. „resztówką”  pozostałą po parcelacji majątku dworskiego „Bystrzyca”. W obrębie obiektu znajdowały się: XIX-wieczny modrzewiowy dworek, oficyna, budynki gospodarcze oraz naturalny park leśny.

Po przeprowadzeniu gruntownych remontów Stacja Naukowa IGiPZ PAN w Szymbarku pełni funkcję ośrodka badawczego, dydaktycznego, konferencyjnego oraz  wypoczynkowego.

Od początku istnienia, bezpośrednią naukową pieczę nad Stacją w Szymbarku roztaczał Zakład Geomorfologii i Hydrologii Gór i Wyżyn IGiPZ PAN w Krakowie, na czele z jego ówczesnym Kierownikiem prof. dr hab. Leszkiem Starklem i obecnym - prof. dr hab. Adamem Kotarbą.

Obszar badań znajduje się w północno-zachodniej części Beskidu Niskiego, granicząc z Pogórzem Ciężkowickim od północy i Dołami Jasielsko-Sanockimi od wschodu. Pod względem fizjograficznym jest to teren charakterystycznego w Karpatach przenikania się dwóch typów rzeźby – beskidzkiej i pogórskiej, nawiązujących do litologii i tektoniki podłoża. Ta charakterystyczna dla obszarów górskich cecha wyraźnie odzwierciedlona jest w piętrowości klimatyczno-roślinnej, glebowej, stosunków wodnych i przebiegu procesów morfogenetycznych.

Teren badań obejmuje fragment zlewni Ropy, z głównymi dopływami Bystrzanką i Bielanką. Przełomowa dolina Ropy oddziela pasmo Maślanej Góry – 753 m. npm., najdalej na północ wysuniętą część Beskidu Niskiego, od położonego na południe od doliny pasma: Łysa Góra – Szeroki Wierch – Miejska Góra – Bartnia Góra, wznoszącego się 630 – 645 m. npm., przeciętego  głęboką, przełomową doliną Bielanki. Grzbiety beskidzkie, rozcięte głębokimi dolinami wciosowymi i podcięte niszami osuwisk są całkowicie zalesione (regiel dolny). Garby pogórskie, otaczające pasma beskidzkie, prawie w całości użytkowane rolniczo ( z małymi płatami leśnymi Tilio carpinetum), wznoszą się 450-550 m. npm. Płaskie i wyrównane dno doliny Ropy, (z resztkami roślinności łęgowej) o szerokości 200 – 500 m., położone jest na wysokości 300 –325 m. npm. Deniwelacje rzędu 300-450 m., nachylenia stoków przekraczające na grzbietach górskich 30°, a na pogórskich 20°, są przyczyną dużego natężenie procesów modelujących środowisko przyrodnicze obszaru badań. Prezentowany obszar badań znajduje się w brzeżnej części płaszczowiny magurskiej, silnie zaburzonej tektonicznie, z licznymi uskokami i wtórnie sfałdowanymi warstwami. Najwyższe wzniesienia beskidzkie zbudowane są z piaskowców magurskich, podścielonych w przeważającej części przez eoceńskie łupki pstre. Pogórskie garby budują przeważnie piaskowcowo-łupkowe warstwy inoceramowe z synklinami łupków pstrych. Taki układ warstw sprzyja rozwojowi osuwisk, którymi objęta jest znaczna część stoków.

Na gliniastych pokrywach zwietrzelinowych, z dużym udziałem frakcji kamienistej, wykształciły się różne typy gleb brunatnych, o składzie mechanicznym glin średnich i ciężkich, często oglejonych. Na terenach osuwiskowych przeważają plastosole (gleby ilaste), a w dnach dolin gleby aluwialne i aluwialno-deluwialne.

Teren badań znajduje się w przeważającej części w piętrze klimatu umiarkowanie ciepłego, z średnią roczną temperaturą 7,6°C i roczną sumą opadu 810 mm. Najwyższe wzniesienia, powyżej 600 m. n p m, znajdują się w piętrze umiarkowanie chłodnym, z średnią roczną temperaturą poniżej 6,5° C.

Od 1 listopada 1997 r. rozpoczęto obserwacje meteorologiczne w ogródku meteorologicznym na stoku doświadczalnym położonym w bezpośrednim sąsiedztwie Stacji oraz w pobliżu koryta rzeki Ropy, traktując ich wyniki jako bezpośrednie tło występujących procesów geomorfologicznych i hydrologicznych. Równocześnie rozpoczęto badania procesów stokowych: rozmiarów i warunków wystąpienia spływu powierzchniowego i spłukiwania gleby na poletkach doświadczalnych na stoku doświadczalnym (4 poletka o zróżnicowanym użytkowaniu rolniczym) oraz stoku Jeleniej Góry (ekosystem leśny) oraz spływu spływu śródglebowego w warstwie gleby (E. Gil, J. Słupik). W okolicach Szymbarku występują liczne osuwiska, związane w głównej mierze z brzeżną strefą nasunięcia płaszczowiny magurskiej. Niektóre z nich stały się obiektem badań pracowników Stacji już na początku lat 70 (Kotarba , Dauksza, Gil); powrócono do tych badań w latach 1996-98 (W. Bochenek, E. Gil). W ramach badań Stacji znalazły się również zagadnienia hydrologiczne, szczególnie związane z warunkami i rozmiarami odpływu wody z górnej części zlewni Ropy (od jej źródeł po wodowskaz w Gorlicach) oraz jej dopływów - Bielanki i Bystrzanki na tle zróżnicowanego sposobu zagospodarowania oraz zmian jakie zaszły w nim w latach transformacji gospodarczej (R. Soja). Oprócz zagadnień związanych z obiegiem wody, prowadzono badania ilościowe i jakościowe substancji przez wodę dostarczanych na teren zlewni (chemizm opadów) oraz odprowadzanych ze zlewni (wody rzeczne w profilu wodowskazowym zamykającym zlewnię Bystrzanki) (A. Welc). W oparciu o znajomość rozpoznanych uprzednio elementów środowiska przeprowadzono typologię ekosystemów na terenie Szymbarku (E.Gil).

Źródło: Stacja Naukowo-Badawcza Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania Polskiej Akademii Nauk w Szymbarku